امروز ۱۳۹۸/۰۹/۱۶

سلماس رنگ و بوی محرم گرفت/از شاه حسین گویان تا طشت گذاری

 

 

 

محرم امسال هم از راه رسید و مردم سلماس رخت عزای حسینی بر تن خود و خیابان ها کرده اند تا بار دیگر عشق و ارادت خود را به امام حسین(ع) و یاران باوفایش ابراز کنند.

 

 

استقبال از ماه محرم در این دیار رسوم خاصی دارد مراسم اعلان عزا، آئین طشت گذاری، زنجیرزنی، دستجات عزاداری، دادن نذری، توسل به دستجات عزاداری بخشی از آداب مردم این منطقه در ماه محرم است.

مردم این شهر با سیاه پوش کردن سردر منازل، مغازه‌ها، معابر اصلی شهر و خیابان‌ها و نیز بر تن کردن جامه‌های سیاه به رسم هر سال همزمان با آغاز ماه محرم اقدام به عزاداری کرده و و عاشقان حضرت اما حسین (ع) و ۷۲ یار باوفایش عشق و ارادت خود را هرسال در قالب عزاداری مستحکم‌تر می‌کنند.

از اواخر ماه ذیحجه هیئت‌های عزاداری، مساجد سلماس خیمه‌های عزا برپا کرده اند و به هر کجا گو ش جان می‌سپاری نوا و نوحه یا حسین (ع) را می شنوی و با وجود گذشت یک‌هزار سال از شهادت امام حسین (ع) و یاران با وفایش نه تنها از عمق این حادثه کاسته نشده بلکه هر چه بیشتر می‌گذرد، این قلمرو گسترده‌تر شده و آئین‌ها باشکوه بیشتری برگزار می‌شوند.

در این راستا امسال نیز همزمان با فرارسیدن ماه محرم در سلماس رسم خاص «طشت گذاری» و دسته‌های «شاخسی، واخسی» (شاه حسین، وای حسین) از دهه آخر ماه ذیحجه، فعالیت خود را شروع کرده اند.

 

 

استقبال از ماه محرم با برگزاری آئین طشت گذاری

 

آئین «طشت گذاری» یا «طشت گردانی» که منسوب به اردبیل، به طور خاص و مردم آذربایجان به طور عام است، از مهمترین مراسم ترک ها همزمان با آغاز ماه محرم است و هیئت‌های عزاداری که با برگزاری این آئین به استقبال ماه محرم می‌روند.

در این آئین، طشت، نماد مشک سقای کربلا، نماد آب رود فراتی است که به روی حسین (ع) و یارانش بسته شد و نشان از جایگاه والای آب در فرهنگ شیعیان و بخصوص ایرانیان است، طشت هایی که در این مراسم مورد استفاده قرار می‌گیرند، گرد، از جنس برنز و یا مس است؛ بعد از عزاداری، ریش سفیدان و عاشقان حسین (ع) در هر محله، طشتها را بر دوش حمل کرده و وارد مساجد می‌شوند؛ حاضران در مسجد به احترام به پا خواسته و در جلو آنها دسته سینه زنی با شعار “الدخیل یا ابوالفضل” سینه می‌زنند.

بعد از قرار گرفتن طشتها در سکوهای مخصوص و در میان حزن و اندوه حاضران، دعای مخصوص خوانده می‌شود و از آب طشت به عنوان تبرک، اکثریت حاضران و عزاداران استفاده می‌کنند.

 

مراسم اعلان عزای حسینی و شاه حسین گویان در سلماس

 

یک روز مانده به ماه محرم مراسم اعلان عزای حسینی در میادین مساجد و هیات های مذهبی شهرستان سلماس با حضور مردم و مسئولان برگزار می‌شود .

مراسم شاخسی از آن نظر منحصر به فرد است که در هیچ کجای دنیا غیر از آذربایجان برگزار نمی‌شود. البته مراسم هیئت و سینه زنی در آذربایجان نیز همانند سایر شهرهای ایران و دنیا انجام می‌شود. می‌توان گفت زمانی که تمامی شهرهای شیعه دنیا، در خاموشی و سکوت شب فرو می‌روند، صدای شاخسی-واخسی در آذربایجان بلند می‌شود

مراسم شاخسی تقریباً در همه شهرها و روستاهای آذربایجان برگزار می‌شود، در این نوع عزاداری جمعی از مردان از پیر و جوان گرفته تا میانسال و کودک، شانه در شانه هم قرار گرفته و در صف‌های طویل، طول خیابان و محله را طی می‌کنند.

یکی از اعضای هیأت با استفاده از بلندگوهای سیار اشعار مذهبی، مداحی‌ها و نوحه‌های جان سوز را با آهنگ‌های دلنشین و حماسی قرائت می‌کند و شاه‌حسین گویان جواب می‌دهند؛ حرکت آرام و طولی این دسته به همراه چراغ‌ها و فانوس‌هایی که در میان جمعیت روشن است، همواره عظمت دل سوختگان حسین را در اذهان متبادر می‌سازد.

اوج این مراسم در ظهر عاشورا و پس از اتمام عزاداری ظهر عاشوراست که عزاداران، با ذکر «شاخسی، واخسی»، پس از طی کردن مسیری طولانی نهایتاً خود را به خیمه‌های به آتش کشیده شده (نماد خیمه‌های امام حسین (ع) و یارانش در کربلا) رسانده و به سوگ واقعه می‌نشینند.

 

 

علم گردانی و تشکیل دستجات عزاداری در سلماس همزمان با محرم

 

یکی از آئین‌های دیرینه مردم سلماس در ماه محرم علم گردانی، زنجیر زنی و تشکیل دستجات عزاداری است و عموماً زنجیر در میان عزاداران به شیوه یک دست بر شانه‌ها نواخته می‌شود. دسته‌های زنجیر زنی شهر سلماس نیز به عنوان یکی از کانون‌های بزرگ عزاداری در دهه اول ماه محرم از همان روزهای اول و دوم به راه می‌افتند.

این دسته‌ها مجموعه‌ای از مردان، جوانان و کودکانی هستند که معمولاً در دو ردیف یا دسته عزاداری سازمان می‌یابند که برای نشانه عزادار بودن پیراهن سیاه معمولی یا کمی بلند پوشیده و برخی نیز دستمال سیاهی به نام (باش قره سی) بر سر می‌بندند.

دسته‌های عزاداری زنجیرزنی پس از آرایش و تشکیل دسته‌ها و قبل از حرکت به سوی خیابان‌های اصلی شهر در کوچه‌های محلات و مقابل مسجد محله زنجیر زنی می‌کنند. در روستاها هم، عزاداران با توجه به کوچک بودن مکان و بافت روستایی در کوچه‌ها به عزاداری می‌پردازند. خانواده‌ها و افرادی که طی این ایام نذر و حاجتشان قبول شده باشد، صبح روز تاسوعا برای دسته‌های زنجیر زنی صبحانه می‌دهند، که اغلب شامل نان و پنیر یا کره و عسل است.

برخی از خانواده‌ها ممکن است گوسفندی را پیش پای عزاداران قربانی کند و یا برای ادای نذر و نذورات خود مانند غذای آماده، به خیابان‌ها و کوچه‌های محلات دیگر بروند و آنها را در بین عزاداران احسان کنند.

عزاداری در سطح شهر طی روز نهم ماه محرم (تاسوعا) به اوج می‌رسد و از اوایل صبح و بعد از بر آمدن آفتاب شروع می‌شود، ابتدا برای لحظاتی در مساجد و پس از آن اوایل صبح در خیابان‌ها و کوچه‌های شهر و محدوده روستاها انجام می‌پذیرد و نوحه‌های این روز به ذکرهای مربوط به جانبازی‌ها و فداکاری‌های حضرت ابوالفضل عباس اختصاص دارد.

تعزیه خوانی و شبیه خوانی، برپایی سفره‌های نذری، قربانی گوسفند پای دستجات عزاداری، برگزاری مجالس عزا با سخنرانی سخنرانان در خصوص فلسفه قیام حسینی از دیگر آیین‌هایی که مردم این دیار همه ساله همزمان با ماه محرم به خصوص دهه اول برگزار می‌کنند.

 

 

تاسوعا و عاشورای حسینی اوج عزاداری ترک ها

 

از جمله مراسم ظهر روز تاسوعا و عاشورا، تعزیه خوانی و شبیه خوانی است که نمایش گونه‌ای، از واقعه کربلا است یکی از کانون‌های مهم این مراسم در شهر سلماس مقابل روستای گلعذان است که مردم محله و سایر دوستداران اهل بیت شاهد برگزاری شبیه خوانی اباعبدالله الحسین هستند.

روز عاشورا روز تجلی میثاق مردم با امام حسین (ع) و قیام خونین وی بوده و مردم عادی به طرق مختلف از جمله نذر و قربانی، احسان چایی، شربت و آش‌های محلی، ساری شیله (شله زرد که در سال‌های اخیر معمول شده) در خدمت عزاداران حسینی هستند.

در عزاداری‌های مردم سلماس به مانند برخی مناطق کشور از نمادهایی مانند علم، کتل و اسب به عنوان مظهر ذوالجناح و گهواره به یاد حضرت علی اصغر (ع) طفل شیرخوار کربلا استفاده می‌شود که این سمبل‌ها در ایجاد فضای حزن و اندوه به عزاداری‌ها نقش مؤثری ایفا می‌کند.

 

شبیه خوانی رسمی که در گذر زمان کمرنگ شده است

به اعتقاد مردم منطقه دادن نذری به گهواره ˈعلی اصغرˈ موجب شفای کودکان بیمار می‌شود و دادن نذر به ذوالجناح نیز موجب گشایش در کارها خواهد شد.

شبیه خوانی نیز از جمله آیین‌هایی است که معمولاً در روز عاشورا در برخی از روستاها و بخصوص شهر کهنه شهرانجام می‌گیرد که این شبیه خوانی‌ها به نوعی بازسازی صحنه‌های روز عاشورا در صحرای کربلاست و چگونگی به شهادت رسیدن یاران امام حسین (ع) و خود آن حضرت است.

پخش نذورات از جمله نان فتیر، شربت، شیر داغ و حلوا در امامزاده‌ها مرسوم است و حتی در برخی از امامزاده‌ها مردم گوسفند قربانی کرده و گوشت آن را در بین دسته‌ها پخش می‌کنند.

مراسم شام غریبان از جمله مراسم حزن انگیز و اندوه باری است که در مساجد شهر و روستاهای و حومه برگزار می‌شود. دسته‌های زنجیر زنی پس از برگزاری مراسم عزاداری در کوچه‌ها، وارد مسجد شده و به زنجیر زنی می‌پردازند.

روضه خوانی توسط مداحان و ذکر مصیبت‌های حضرت اباعبدالله از ویژگی‌های این مراسم بوده و برای این منظور و طبق سنت‌های گذشته پس از اندکی زنجیر زنی در مساجد چراغ‌ها را خاموش کرده و شمع در سینی روشن می‌کنند و گرد افراد می‌گردانند.

 

 

صدقیان،میعادگاه عاشقان اهل بیت(ع) در شب تاسوعاست

عزاداری شب تاسوعا از زمان های بسیار دور با رنگ و بوی خاصی در روستای صدقیان سلماس مرسوم بوده است و هر ساله نیز باشکوه تر از سال های پیش اجرا می شود.منزل مسکونی سید خراسانی در روستای صدقیان که قدمتی بس طولانی دارد هم اکنون به عنوان حسینیه هر ساله بسیاری از عاشقان مولا را به پای ستون های قدیمی اش می کشاند.

در شب تاسوعا مردم از نقاط دور ونزدیک کشورمان به زادگاه خود روانه می شوند تا در مراسم عزاداری شب تاسوعا شرکت کنند ودر آن شب تمامی خانه های روستا بالااخص حسینیه به دلیل متبرک بودنش پذیرای هیئت های عزاداری و میهمانان اباعبدالله الحسین (ع)ازاقصی نقاط کشور است.

مقابل دسته ها علم بزرگی که به علم سلام معروف است آرام آرام حرکت می کند و هنگام ورود به حسینیه هفت بار چرخیده و به اباعبدالله الحسین و دودمان سید خراسانی درود می فرستد و اذن دخول می طلبد ، به علت سنگینی این «علم» ، جوانانی که از قدرت بدنی بالایی برخوردارند برای حمل انتخاب می شوند و بیشتر نذورات مردم تقدیم این علم می شود.

دراین هنگام صدها قربانی تقدیم حسینیه می شود و سپس دسته های سینه زنی و زنجیر زنی به ترتیب وارد حیاط حسینیه می شوند و پس از مراسم روضه خوانی و قرائت دعای امن یجیب به صورت دسته جمعی مراسم به پایان می رسد.

در این شب بهترین مداحان و روضه خوانان انتخاب می شوند و تمامی اهالی و مهمانانی که این روستا را زادگاه خود می دانند برای هر چه باشکوهتر اجرا شدن مراسم از هر کاری که در توان و تخصص خود دارند در یغ نمی کنند.

فردای آن روز از گوشت های قربانی آبگوشتی برای ظهر عاشورا طبخ می شود و تمامی اهالی قدیم و جدید بعد از صرف ناهار در مسجد روستا نذورات قابل توجهی به مسجد اهدا می کنند.

 

مراسم نمادین دفن شهدای کربلا در روز سوم شهادت در روستای مغانجوق

مراسم سنتی و نمادین دفن شهدای مظلوم کربلا با حضور باشکوه مردم عزادار مغانجوق سلماس درمحل مسجد امام سجاد (ع) مغانجوق همه ساله برگزار می شود
 در این مراسم عزاداران با صفوفی منظم،نمادین و با آهنگ عزا سیمایی وصف ناپذیر به این مراسم می بخشند و دسته‌ عزاداری با حمل نماد‌های عاشورا و سینه زنی عشاق اهل بیت (ع) در مسجد امام سجاد (ع) مغانجوق دقایقی به نوحه سرایی و عزاداری سرور و سالار شهیدان میپردازند.

چون دردوازدهم محرم در سال ۶۱ هجری طایفه‌ای به نام «بنی اسد» جنازه‌های حضرت اباعبدالله‌الحسین و شهدای کربلا را دفن کردند،این مراسم به‌عنوان نماد و برای اینکه تداعی‌گر همان جلوه‌ها بباشد،برگزار می شود.

 

 

.

مطالب مرتبط

مطلب مرتبطی پیدا نشد.

نظرات

پاسخی بگذارید

کد امنیتی *